Voor de verandering niks doen

Op 16 januari was het blijkbaar Nationale Niksdag 2026. Nou had ik persoonlijk al weken iets anders aan mijn hoofd had dan niks doen, maar ik kreeg het er met een opdrachtgever wel over in het kader van haar cultuurverandering. Wat begon als een grapje over deze nationale stomme dag werd een serieus gesprek over dat niks doen.

'Als je echt geen tijd hebt, dan kun je beter niks doen,' zei ik.

Deze opdrachtgever moest haar best doen om mijn verheugen op mijn nieuwe boek Vaart in verandering met enig enthousiasme te ontvangen. Op zich best logisch dat niet iedereen kwispelend over mijn nieuwe boek in aantocht rondloopt, maar zij zuchtte diep.

'Sorry hoor, hartstikke leuk voor jou, maar ik ben echt een beetje chagrijnig. Er is zoveel te doen, we hebben zoveel aan onze fiets hangen met alle nieuwe regels waar we aan moeten voldoen en dan ook nog de verhuizing naar het nieuwe pand. Ik weet soms niet waar ik de tijd vandaan moet halen en al helemaal niet of ik mijn mensen nu echt ga vragen om te werken aan een cultuurverandering ... Maar goed: ik heb je niet voor niks gevraagd dus jij zult wel zeggen dat ik het prioriteit moet geven omdat er anders niks gebeurt.'

'Zeker. Als een cultuurverandering geen prioriteit heeft dan wordt het lastig.'

Nieuwe diepe zucht.

'Maar even. Heeft het wel prioriteit? Of is het op het moment goed zat zo?'

'Goed zat? Hoe bedoel je? Het kan toch altijd beter?'

'Vast. Maar vaststellen dat het voor nu goed zat is, kan echt.'

'Beetje weinig ambitieus toch? We kunnen toch altijd een beginnetje maken?'

'Klinkt misschien gek, maar het is juist goed voor het verandervermogen van jouw organisatie als je ook kunt vaststellen wanneer het goed zat is.'

'Klinkt als een heel slecht idee. Of als een knap staaltje positief heretiketteren van gebrek aan ambitie.'

'Haha! Weet je wat het is: je kunt beter niet beginnen aan verandering als je werkelijk geen tijd hebt. Als je niet in staat bent om er echt werk van te maken. Of als je het eigenlijk te veel gevraagd vindt van je mensen. Ook niet vast een beginnetje maken voor het idee. Je intentie is mogelijk om de motor op gang te houden; het effect is vaak precies omgekeerd. Mensen wennen aan 'beetje in de marge bezig zijn met veranderen zonder dat het menens is'. Ze wennen ook aan 'we zijn wel bezig maar iedereen heeft er gelukkig begrip voor dat het niet echt lukt nu dus geen stress'.

'Mmmm', zei mijn opdrachtgever. 'Een beetje zoals een beginnetje maken met stoppen met roken.'

'Dat. Daarvan word je vooral steeds vaardiger in niet-stoppen met roken. En organisaties worden steeds leniger in niet-veranderen als ze beginnen maar eigenlijk geen tijd, middelen, aandacht hebben om er echt werk van te maken. Daar wordt het structurele verandervermogen minder van omdat je met z'n allen went aan 'in de marge'. Je verspilt je verandervermogen, in plaats van 'm warm te houden. En jij raakt zelf vast gefrustreerd omdat het niet opschiet. Wat dan weer vrij logisch is.'

'Dus gewoon negeren zeg jij ...?'

'Niks gewoon negeren. Vooral hardop zeggen tegen je mensen: ik maak een strategische afweging wanneer we met z'n allen in de benen moeten komen en gaan werken aan cultuurverandering. In de huidige omstandigheden is het antwoord: nu niet. We houden het voor nu zoals het is. Goed zat voor nu.'

'Ik dacht dat jij een boek had geschreven over de vaart erin houden ...?!' zei ze lachend.

'Ja, zeker! En op lange termijn is zo'n strategische afweging om niks te doen echt beter voor vaart in verandering als het wél moet. En wél kan.'

'Ja, maar ja, dan moet het alsnog wel gaan lopen met die cultuurverandering.'

'Natuurlijk. Alleen hoef je dan niet de achterstand weg te werken die je onbedoeld opbouwt door een tijdje halfslachtig in de restjes van de tijd en de energie bezig te zijn met die verandering, met alle begrip voor gebrek aan vaart.'

'Nou. Leuk voor Nationale Niksdag. Geef dat boek van jou maar hier. Voor later.'

Ik heb me natuurlijk afgevraagd wanneer ik zelf Nationale Niksdag doe. Zeker een beetje na mijn allereerste Cultuurdingetjesdag op Blue Monday. Met de surprise lancering van dat nieuwe boek op diezelfde dag. En alleen maar 'goed zat' grijnzen bij de vaart die het boek had om in de top 10 van Managementboek.nl te geraken bijvoorbeeld.

Mijn nieuwe boek heet niet voor niks Vaart in verandering. Het gaat over de vijf knoppen van leiders om de vaart erin te houden als het lastig en 'messy' wordt. Vijf knoppen met vijf keer invloed om onnodig gelazer te voorkomen. Omdat er in een verandering al genoeg chaos en gedoe is.

Waarbij dat niks doen als je werkelijk geen tijd hebt, hoort bij het ultrakorte recept voor ultra-drukke leiders. En dus géén grap is.

Hebben? Hier kun je 'm bestellen!